Polecamy
Nowy numer magazynu Głos Przebudzenia! (3 listopada, 2020 6:09 pm)
POLECAMY „Zabić smoka” Daniel Kolenda (2 listopada, 2020 4:43 pm)
Nowość wydawnicza: Finansowe IQ (29 maja, 2020 6:02 pm)
Premiera Głosu Przebudzenia (6 marca, 2020 11:58 am)
Nowość wydawnicza: Boży niezbędnik (14 grudnia, 2018 7:06 pm)

Zaburzenia integracji sensorycznej

30 grudnia 2021
Comments off
402 Odsłon

Integracja sensoryczna. Co powoduje jej zaburzenia? Jakie są objawy i skutki zaburzeń integracji sensorycznej? Jak rodzice i nauczyciele mogą pomóc dziecku? 

Znowu uwaga w librusie (dzienniku)?  Ciągle rozmawia na lekcji. Kręci się na krześle Chodzi po klasie, gdy trwa lekcja. Nie przepisuje z tablicy. Nie skupia uwagi na zadaniach…

W poprzednim artykule poruszyłam temat prac domowych oraz zmagania rodziców i dzieci z ich odrabianiem. Kłopot pojawia się wtedy, gdy dziecko zaczyna mieć trudności z opanowaniem materiału szkolnego. Wtedy często rodzice decydują się na dodatkowe zajęcia dla dzieci, na korepetycje. Czasami jednak okazuje się, że ani one, ani nawet długie godziny spędzane przy odrabianiu prac domowych nie pomagają.

Przyczyną problemów niekoniecznie musi być niechęć do nauki, czy to, że dziecko jest niegrzeczne. Warto przyjrzeć się jego zachowaniom, z którymi ani ono samo, ani też rodzice czy nauczyciele w szkole sobie nie radzą. Mogą być one oznaką deficytów rozwojowych i wtedy warto zasięgnąć wskazówek terapeuty w poradni psychologiczno-pedagogicznej, po czym podjąć inną drogę pracy z dzieckiem. Jednym z ważnych problemów, które warto wtedy wziąć pod uwagę, są zaburzenia integracji sensorycznej. 

Czym jest integracja sensoryczna?

Prekursorką w badaniach nad integracją sensoryczną była amerykańska doktor psychologii edukacyjnej i terapeutka zajęciowa Jean Ayres. Jej badania wykazały, że integracja sensoryczna to możliwość rejestrowania informacji ze świata zewnętrznego przez narządy zmysłów, ich przetwarzanie w ośrodkowym układzie nerwowym i wykorzystanie do celowego działania” (wyjaśnienie podane w książce Jean Ayres:  Integracja sensoryczna a neuronauka – od narodzin do starości).

Integracja sensoryczna jest procesem, który zachodzi wewnątrz organizmu. Sensoryka to dostarczanie naszym zmysłom odpowiednich bodźców, aby dobrze się rozwijały. Nasz mózg otrzymuje bodźce z ciała i ze środowiska. Następnie musi je przetworzyć i zintegrować, tak aby były użyte do celowego działania. Jeżeli przepływ bodźców jest niezakłócony, dziecko rozwija się harmonijnie. Trudności pojawiają się wtedy, gdy mózg, choć odbiera bodźce, nie może ich odpowiednio ułożyć i zareagować. Wtedy pojawiają się zaburzenia integracji sensorycznej. 

Zmysły podstawowe dla integracji sensorycznej, takie jak dotyk, równowaga oraz czucie ciała, mają zasadnicze znaczenie w naszym codziennym funkcjonowaniu. Ich dobre zintegrowanie jest podstawą rozwoju i działania pozostałych zmysłów oraz umiejętności. Należą do nich na przykład: wzrok, słuch, mowa, umiejętność chodzenia, zdolność wykonywania precyzyjnych czynności, takich jak pisanie, rysowanie, wycinanie itp.

Integracja sensoryczna rozpoczyna się już w okresie płodowym i trwa do około 7 roku życia. Dlatego warto o nią dbać, aby dostarczać dziecku odpowiednich bodźców. Jeśli pewne określone umiejętności nie rozwiną się w tym okresie, pojawią się trudności w prawidłowym funkcjonowaniu i zachowaniu dziecka. Mówimy wtedy o zaburzeniu integracji sensorycznej.

Co powoduje zaburzenia integracji sensorycznej?

Zaburzenia integracji sensorycznej to nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu nerwowego dziecka lub osoby dorosłej. Przejawiają się one reakcją, która jest nieadekwatna do sytuacji, w której osoba się znajduje. Zaburzenia integracji sensorycznej nie wynikają z wad narządu słuchu czy wzroku, ale niewłaściwej organizacji bodźców przez układ nerwowy.

Osoby dorosłe czy dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej czują, słyszą, widzą, odczuwają intensywniej. Są bardziej wyczulone np. na smaki, fakturę materiału; częściej czują zapachy, na które większość osób nie reaguje; drażnią je światła, rozpraszają dźwięki.

Przyczyn zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka jest wiele. Do czynników sprzyjających występowaniu zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka zaliczamy: 

Objawy zaburzeń integracji sensorycznej. Co powinno nas u dziecka zaniepokoić?

  • Dziecko jest niespokojne, ma kłopoty z zasypianiem, dużo płacze.
  • Niechętnie je nowe pokarmy, przeszkadzają mu grudki w jedzeniu, preferuje papki.
  • Nie toleruje obcinania włosów, paznokci, mycia twarzy, zębów, smarowania kremem itp.
  • Jest mało samodzielne przy ubieraniu się, jedzeniu.
  • Jest niezgrabne ruchowo, w wolnym tempie wykonuje zadania.
  • Ma problemy z koordynacją ruchową, wolno uczy się nowych umiejętności ruchowych, jak np. jazda na rowerze.
  • Ma trudności z utrzymaniem równowagi, przejściu po krawężniku, staniu na jednej nodze.
  • Podczas dłuższego siedzenia wykazuje trudności z utrzymaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie się na stoliku itp.
  • Trzyma się poręczy przy schodzeniu/wchodzeniu po schodach,
  • Jest mało aktywne ruchowo lub wręcz przeciwnie – nie może usiedzieć w jednym miejscu, ciągle jest w ruchu, non stop zmienia pozycję ciała,
  • Przejawia lęk wysokości, nie chce oderwać nóg od podłoża – wejście na drabinkę, ściankę wspinaczkową, wysokie schody, zwłaszcza te z przerwami pomiędzy stopniami, wzbudzają strach.
  • Ma kłopoty z koncentracją, łatwo się rozprasza.
  • Ma trudności z regulacją emocji,
  • Wykazuje słabe wyczucie odległości (np. przy skokach) i słaby refleks (np. nie wie, w którym momencie złapać lecącą piłkę),
  • Szybko się męczy.
  • Nie lubi ruchu obrotowego i liniowego (huśtawki, karuzele) lub przeciwnie – uwielbia to,
  • Ma kłopot z nauką pisania i czytania oraz z przepisywaniem z tablicy,
  • Ma niski poziom umiejętności manualnych (rysowanie, cięcie nożyczkami itp.).
  • Nadmiernie reaguje na niektóre bodźce, np. dźwięki, zapachy, faktury ubrania, metki przyszyte wewnątrz ubrania,
  • Nadmiernie reaguje na dotyk lub w ogóle go nie czuje.
  • Ma obniżony próg odczuwania bólu.

U dzieci w wieku szkolnym warto zwrócić uwagę na inne symptomy zaburzeń integracji sensorycznej:

  • wiercenie się w ławce, wstawanie i chodzenie po klasie podczas lekcji;
  • ospałość, siedzący tryb życia; 
  • trudności z czytaniem zwłaszcza na głos; 
  • kłopoty z pisaniem (np. pisze wolno, wolno wykonuje zadania i prawie zawsze jest ostatnie, nie mieści się w liniach, nieprawidłowo trzyma długopis); 
  • niezdarność (np. często się potyka);
  • przyjmowanie nieprawidłowej postawy (np. podczas siedzenia przy biurku);    
  • mylenie słów dźwiękowo podobnych; 
  • niewyraźna mowa, nieprawidłowa artykulacja;
  • odczuwanie nudności pod wpływem dotyku niektórych powierzchni (np. farby, kleju, piasku itp.); 
  • potrzeba pomocy i nadzoru osoby dorosłej w  wielu dziedzinach; 
  • ubieranie się niestosownie do pogody (zbyt cienko bądź zbyt grubo);
  • problemy w kontaktach towarzyskich;  
  • trudności z podejmowaniem decyzji;   
  • wrażliwość na dotyk czy popchnięcie ze strony innych dzieci;
  • problemy związane z jamą ustną (np. ślinienie się, ciągła potrzeba żucia czegoś, niechęć do mycia zębów);
  • niedojrzałe zachowania;
  • trudności z koncentracją uwagi na zadaniach powierzonych mu w szkole lub w domu, niezależnie od otoczenia; 
  • łatwość poddawania się czy rezygnacji w obliczu trudności.

Nie wszystkie objawy świadczą od razu o zaburzeniach integracji sensorycznej, ale warto się im dokładnie przyjrzeć. Często dziecko przejawiające takie zachowania jak: kłopoty z koncentracją uwagi, nadruchliwość, problemy emocjonalne, nieadekwatne reakcje na bodźce, trudności z czytaniem i pisaniem, z utrzymaniem równowagi, z oceną sytuacji, czy z odczytywaniem cudzych zamiarów jest oceniane jako „niegrzeczne”. Oczywiście nie zawsze źródłem problemów są zaburzenia integracji sensorycznej, ale warto być uważnym i szukać przyczyn. 

Trzeba być uważnym na dziecko. Zawsze szukać przyczyn niepokojącego zachowania czy problemów i nie oceniać pochopnie, że wynikają one z niechęci dziecka do wykonania zadań czy poleceń. Nie oczekiwać, że dziecko ma być najlepsze we wszystkim co robi, lecz zwracać uwagę na jego możliwości. Zauważać i chwalić drobne sukcesy. Wspierać wysiłki. A nade wszystko, gdy pojawiają się trudności – szukać przyczyn.

Zaburzenia integracji sensorycznej u dorosłych

Z zaburzeń przetwarzania sensorycznego się nie wyrasta. Występują one również w wieku dorosłym. Mogły być niezdiagnozowane w dzieciństwie, co oznacza, że nie były poddane terapii. W większym lub mniejszym stopniu wpływają one na życie dorosłego człowieka. Wraz z wiekiem zaburzenia integracji sensorycznej mogą jedynie ewoluować i przybierać inną formę (np. problemy z wykonywaniem ćwiczeń ruchowych, poruszaniem się, koordynacją ruchową, a także orientacją w terenie). Jeśli osoba dorosła w dzieciństwie nie miała zdiagnozowanych zaburzeń integracji sensorycznej i nie była ich świadoma, często zdarza się, że wypracowała już sobie własne metody funkcjonowania. Dla osób dorosłych z zaburzeniami integracji sensorycznej istnieje możliwość odpowiednich terapii i ćwiczeń.

Jak rodzic może wesprzeć dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej? 

Terapia integracji sensorycznej powinna być prowadzona przez wykwalifikowanych terapeutów pracujących w gabinetach wyposażonych w specjalistyczne pomoce. Jednak zwykłe codzienne czynności w ciągu dnia dostarczają rodzicom wielu możliwości integrowania zmysłów, np. podczas jedzenia, ubierania i rozbierania się, mycia, sprzątania zabawek, zabaw w domu i na podwórku. To one zapewniają dzieciom wiele doznań zmysłowych i zawsze mogą być czynnością rozwijającą oraz terapeutyczną.

Oto kilka prostych przykładów czynności i zabaw dostarczających bodźców, jakie możemy dziecku zaproponować.  Mogą one być wsparciem w pracy z dzieckiem w domu. Natomiast konkretne ćwiczenia zleca terapeuta integracji sensorycznej po wykonanym teście i diagnozie.

Zmysł dotyku:

  • ubieranie/ rozbieranie się, branie do rąk, dotykanie faktur;
  • jedzenie;
  • porównywanie wielkości, kształtów i twardości przedmiotów;
  • poznawanie dotykiem własnego ciała;
  • rozpoznawanie różnic temperatur;
  • chodzenie boso po dywanie, ziemi, trawie, piasku, kamieniach, w wodzie, po błocie itp.

Zmysł równowagi:

  • stanie w pozycji stojącej z otwartymi/ zamkniętymi oczami;
  • kołysanie się na boki;
  • stanie na jednej nodze z oczami otwartymi/ zamkniętymi;
  • chodzenie po linii prostej;
  • maszerowanie w miejscu;
  • przechodzenie przez przeszkody;
  • podskakiwanie jak pajacyk;
  • chodzenie na palcach i piętach;
  • skakanie na skakance;
  • balansowanie na piłce;
  • wszelkie zabawy na placu zabaw: huśtawka, karuzela, drabinki, zjeżdżalnia;
  • obroty na krześle obrotowym;
  • udawanie chodzenia zwierząt (np. jak kaczka, krokodyl, kangur, żaba itp.);
  • bieganie z natychmiastowym zatrzymaniem się.

Zmysł powonienia:

  • wąchanie, nazywanie zapachów, opisywanie ich.

Zmysł smaku:

  • wspólne gotowanie, wymyślanie potraw, próbowanie i odkrywanie nowych smaków, konsystencji, połączeń smaków.

Zmysł słuchu:

  • porównywanie dźwięków;
  • rozpoznawanie dźwięków  (np. odgłosów z otoczenia, dźwięków, które wydają przedmioty, pojazdy itp.);
  • słuchanie i powtarzanie rytmicznych uderzeń.

Zmysł wzroku:

  • śledzenie  wzrokiem (np. kolorowego małego przedmiotu);
  • zbliżanie do oczu przedmiotu;
  • patrzenie na przedmiot znajdujący się w różnych odległościach;
  • skupienie wzroku na przedmiocie i np. kilka obrotów na krześle obrotowym.

Inne propozycje zabaw:

  • przechodzenie przez tunel i turlanie się w nim;
  • turlanie się po podłodze z wyprostowanymi nogami i rękoma ułożonymi wzdłuż ciała;
  • zabawa w naleśnika polegająca na tym, że zawijamy dziecko w koc czy materac, a ono ma się z niego wydostać; dodatkowo można jeszcze stymulować dziecko poprzez dociskanie jego rąk i nóg;   
  • przenoszenie przedmiotów wypełnionych różnymi materiałami, np. wodą, piaskiem, kamykami;
  • skakanie na trampolinie;
  • dotykanie poszczególnych części ciała dziecka różnymi materiałami i fakturami;
  • szukanie drobnych przedmiotów w pojemnikach z masami plastycznymi, piłeczkami, kaszami itp.;
  • wyklejanie obrazków plasteliną lub ciastoliną;
  • stymulacja termiczna polegająca na tym, że na zmianę stosujemy ciepłe i zimne okłady, np. butelkami wypełnionymi wodą czy kompresami żelowymi;
  • masaż dziecka różnymi fakturami; 
  • zabawy z wykorzystaniem masaży relaksacyjnych, kreślenie na plecach dziecka liter, cyfr, znaków graficznych i proszenie, żeby je odgadywało;
  • rozpoznawanie różnych przedmiotów bez udziału wzroku;
  • zabawy w domino dotykowe, czyli łączenie ze sobą takich samych faktur bez kontroli wzroku;
  • malowanie pianką do golenia lub żelem po szklanych powierzchniach;
  • wrzucenie do pojemnika elementów o różnych fakturach i proszenie dziecka, aby włożyło tam stopy i opisało, jakie uczucia towarzyszą mu w trakcie tej czynności.

Terapia sensoryczna to zestaw ćwiczeń i czynności poprawiających integrację sensoryczną dziecka, czyli usprawniających sposób, w jaki odbiera ono i porządkuje wrażenia zmysłowe płynące ze świata. Dzieci z zaburzoną integracją sensoryczną nie potrafią prawidłowo przetwarzać bodźców ze świata zewnętrznego, które docierają do nich za pośrednictwem zmysłów i reagują na nie strachem lub agresją. Czasami wycofują się do własnego świata, by uniknąć nieprzyjemnych doznań, czasami reagują nadpobudliwością ruchową, ponieważ nie nadążają z przetwarzaniem informacji płynących ze świata.

Efekty terapii integracji sensorycznej

  • rozwój pod względem psychoruchowym;
  • lepsza integracja i porządkowanie bodźców płynących ze świata zewnętrznego;
  • łagodne reakcje zastępują te agresywne (np. u dzieci mających trudności z przystosowaniem się do nowej sytuacji);
  • zmniejszenie nadpobudliwości ruchowej;
  • dobre komunikowanie potrzeb i nawiązywanie interakcji z otoczeniem;
  • poprawa koordynacji ruchowej i zmysłu równowagi (np. dziecko zaczyna prawidłowo używać przedmiotów takich jak piłka, kredki, nożyczki itp.);
  • wzmocnienie zdolności koncentracji u dziecka (uczy się przez dłuższy czas skupiać uwagę na jednej czynności i nie rozpraszać się);
  • prawidłowa reakcja na bodźce sensoryczne (dziecko nie reaguje już płaczem lub krzykiem).

Słowo Boże pomocne w trudnych sytuacjach:

Gdy wspierasz dziecko podczas zadań edukacyjnych lub zabaw usprawniających integrację sensoryczną, bądź cierpliwy w oczekiwaniu na efekty, chwal dziecko nie tylko za spektakularne postępy, dostrzegaj i wspieraj małe sukcesy. 

List do Rzymian 12:12 (UBG) „Radujcie się nadzieją, cierpliwi w ucisku, wierni w modlitwie”.

List do Filipian 4:6 (UBG) „Nie martw się o nic, ale w każdej sytuacji przez modlitwę i prośby, z dziękczynieniem przedstaw Bogu swoje prośby”.

List do Rzymian 8:25 „A jeśli spodziewamy się tego, czego nie widzimy, oczekujemy żarliwie, z cierpliwością”.

Motywuj pozytywnie – używaj słów zachęty. Nie poddawaj się presji, że twoje dziecko nie osiąga świetnych wyników pomimo tego, że ciągle pracujecie nad tym. Ważne jest, aby pamiętać, że każde dziecko ma swój czas na rozwinięcie potencjału, talentu, który dał mu Bóg. 

Przypowieści Salomona 12:25 „Zmartwienie w sercu człowieka przygnębia go, lecz słowo dobre znowu go rozwesela”.

Księga Jeremiasza 29:11 „Albowiem Ja wiem, jakie myśli mam o was – mówi Pan – myśli o pokoju, a nie o niedoli, aby zgotować wam przyszłość i natchnąć nadzieją”. 

Księga Jozuego 1:9 „Czy nie przykazałem ci: Bądź mocny i mężny? Nie bój się i nie lękaj się, bo Pan, Bóg twój, będzie z tobą wszędzie, dokądkolwiek pójdziesz”.

V Księga Mojżeszowa 31:8 „Pan sam pójdzie przed tobą i będzie z tobą. Nie zawiedzie i nie opuści cię; nie bój się więc i nie trwóż się!”. 

Niech atmosfera, w której rozwija się dziecko, będzie wypełniona pokojem Bożym, który ty jako rodzic możesz wnieść, gdy jesteś blisko dziecka.

Ewangelia Jana 14:27 „Pokój zostawiam wam, mój pokój daję wam; nie jak świat daje, Ja wam daję. Niech się nie trwoży serce wasze i niech się nie lęka”.

Księga Izajasza 26:3-4 „Temu, którego umysł jest stały, zachowujesz pokój, pokój mówię; bo tobie zaufał. Ufajcie po wsze czasy Panu, gdyż Pan jest skałą wieczną”.

U Boga wszystko ma swój czas i to przede wszystkim Bóg zna twoje dziecko oraz jego potrzeby.

Księga Kaznodziei Salomona 3:1 „Wszystko ma swój czas i każda sprawa pod niebem ma swoją porę”.

Możesz modlić się o mądrość do Boga – w jaki sposób masz pomóc swojemu dziecku w trudnościach.

Przypowieści Salomona 2:6-7 „Gdyż Bóg daje mądrość, z jego ust pochodzi poznanie i rozum. On zachowuje swoją pomoc dla prawych, jest tarczą dla tych, którzy postępują nienagannie”.

Przypowieści Salomona 2:10-11 „Gdyż mądrość wejdzie do twojego serca, a poznanie będzie miłe twojej duszy. Rozwaga czuwać będzie nad tobą, roztropność cię strzec”. 

Patrz na swoje dziecko z wiarą i nadzieją.    

1 List do Koryntian 13:13 (tłum. UBG) „Tak więc trwają wiara, nadzieja, miłość – te trzy. Z nich zaś największa jest miłość”.

Zachęcam, abyś jako rodzic modlił się za nauczycieli i terapeutów, którzy uczą i pracują z twoim dzieckiem. Niech Bóg wyposaży ich w tej pracy w sposoby i metody, które będą pomocne dla twojego dziecka.

List Jakuba 5:16 (UBG) „ […] módlcie się jedni za drugich […]. Wielką moc posiada wytrwała modlitwa sprawiedliwego”.

Każdą troskę i staranie o swoje dziecko powierz Bogu.

List do Filipian 4:6 (UBG) „Nie troszczcie się o nic, ale we wszystkim przez modlitwę i prośbę z dziękczynieniem niech wasze pragnienia będą znane Bogu”.

O ile nie oznaczono inaczej, cytaty podano za przekładem Biblii Warszawskiej. 

UBG – tłumaczenie Uwspółcześniona Biblia Gdańska.

O Autorce:

 Dorota Augsburg

Pedagog i terapeuta z wieloletnim doświadczeniem. Pracuje w placówkach oświaty z dziećmi ze spektrum autyzmu oraz z trudnościami w uczeniu się (w tym z ryzykiem dysleksji oraz dysgrafii). Prowadzi również własny gabinet edukacyjno-terapeutyczny „Sens Therapy”.  Specjalizuje się w konsultacjach wychowawczych, w poradnictwie dla rodziców w zakresie wspierania rozwoju dziecka, w terapii pedagogicznej, rewalidacji, rozwijaniu kompetencji społeczno-emocjonalnych u dzieci. 

Comments are closed.